|
| |
Tactisch nee zeggen
Doe na een korte inleiding je mededeling, bijvoorbeeld
'Het spijt me, maar ik leen je dit boek niet uit'. Draai niet om deze boodschap
heen en probeer deze niet te verhullen of te verzachten.
Verwacht niet dat iemand dit zomaar accepteert, maar ga je besluit niet
verdedigen. Spreek uit dat je kan begrijpen dat iemand bijvoorbeeld
teleurgesteld is en herhaal je boodschap. Je zou iemand zelf kunnen helpen bij
'stoom af te blazen' dat wil zeggen onder woorden brengen wat die ander vindt en
voelt, maar je blijft bij je punt.
Bijvoorbeeld: 'Ik begrijp dat je vindt dat ik
verschrikkelijk overdrijf, maar, het spijt me, ik leen je dit boek niet uit',
'Ik kan me voorstellen dat je teleurgesteld in mij bent, maar ...', of 'Je hebt
er zo te zien behoorlijk de pest in, maar ...'.
Door de oplopende spanning zijn mensen in deze fase vaak
geneigd toch maar toe te geven.
Pas na een emotioneel getinte fase zou je met iemand kunnen overleggen of er een
andere oplossing is, wat meer kunnen vertellen waarom je nee zegt, enz.
Soms kan een dergelijk openhartig gesprek op een constructieve manier afgerond
worden.
Voorbeelden hiervan zijn:
Je bent het niet met elkaar eens, dat kan en dat mag. Maar nu is het ten minste
duidelijk. Bij wijze van spreken: even goede vrienden, maar op dit punt
verschillen de meningen.
Omdat je daar nog nooit iets over had gezegd begrijpt je gesprekspartner nu pas
waarom je iets weigerde. Mensen kunnen nu eenmaal niet gedachten lezen en je
zult je standpunten moeten laten merken.
Iemand ziet in dat het verzoek onredelijk is
Soms nemen mensen een weigering hoog op en voelen dit als een persoonlijke
afwijzing. Ook als dat niet je bedoeling is, kunnen sommigen toch een grote
persoonlijke betekenis hechten aan een weigering. Daar is dan op dat moment niet
veel aan te veranderen. Later kan je er misschien op terug komen en is er
wellicht verder over te spreken.
Denkpatronen die het moeilijk maken om nee te zeggen
Iedereen heeft er wel eens mee te maken. Een bekende, of een min of meer goede
vriend(in) vraagt je wat en je vindt het moeilijk om te weigeren. Zelfs bij een
onbekende colporteur op straat ('Mag ik u wat vragen?') kan het lastig zijn om
nee te zeggen.
Als je beseft dat je niet op een verzoek wilt ingaan, maar dit niet durft te
zeggen, dan is dat vaak het gevolg van bepaalde gedachten en denkpatronen.
Aan de hand van een aantal voorbeelden worden gedachten besproken, die in
dergelijke situaties een rol kunnen spelen. Alternatieve gedachten en een andere
aanpak die je kan helpen toch nee te zeggen komen vervolgens aan bod.
Voorbeelden van situaties waarin je 'Nee' zou willen zeggen
- Een vriend(in) belt je op om mee uit te gaan
- Het uitzendbureau belt of je voor ze wilt werken
- In een werkgroep word je gevraagd of jij niet even het verslag wilt uittypen
- Ouders, ooms en tantes, kennissen bieden je hun oude spullen aan (tafeltje,
bankje) terwijl je deze zeer lelijk vindt
- Iemand vraagt je mee naar een film te gaan die al zijn / haar andere vrienden al
hebben gezien en je bent echt de laatste die hij / zij kan vragen
- Je huisgenoot wil je fiets (brood, beleg, melk, etc) lenen, terwijl je ervaring
is dat in de vocabulaire van deze huisgenoot 'lenen' betekent 'houden'.
Na een weekend bij je ouders krijg je appels, kaas, aardappels, vlees etc. mee,
zodat je een extra weekendtas nodig hebt om de spullen te vervoeren.
Automatische onrealistische gedachten die nee zeggen verhinderen zijn
- "Straks kwets ik ze!"
- "Straks worden ze boos!"
- "Ik moet goede redenen hebben om nee te zeggen!"
- "Ik mag niet van mening veranderen!"
- "Zelf vind ik het ook heel vervelend als iemand op zo'n moment nee
zegt!"
Doorbreek automatische onrealistische gedachten
Realistischer is het om dit automatisme te doorbreken. Maak van de uitroep een
vraag. Stel kritische vragen over deze situatie en formuleer realistische
antwoorden:
1. 'Wanneer kwets je iemand?' in plaats van "Straks kwets ik ze!"
Wanneer kwets je iemand? Door te zeggen dat je iets mooi vindt, terwijl je
eigenlijk denkt "zoiets lelijks heb ik nog nooit gezien" of "als
ik thuis kom gooi ik dat eten gewoon meteen weer weg"? Of door te zeggen
dat dit je smaak niet is, of simpelweg te bedanken voor het aanbod en te zeggen
dat een ander er misschien veel meer plezier van kan hebben. Je kunt iemand
bijvoorbeeld bedanken voor de goede bedoelingen, maar toch weigeren op het
aanbod in te gaan.
2.1 'Kan ik 100% zeker voorspellen dat iemand boos wordt?' in plaats van
"Straks worden ze boos!"
Door te denken "als ik nee zeg, dan wordt een ander boos" ben je al
aan het voorspellen hoe die ander zal gaan reageren. Terwijl mensen de gave van
toekomst voorspellen toch echt niet bezitten. Je bent negatief aan het
anticiperen, terwijl je niet zeker weet hoe de ander zal reageren.
2.2 'Mag een ander niet boos worden?' in plaats van "Straks worden ze
boos!"
Ook als jij daar niet zo goed tegen kunt, heeft een ander toch het recht om boos
te worden of teleurgesteld te zijn als je een verzoek weigert. De meeste mensen
vinden het vervelend als iemand boos op hen wordt en sommigen zijn daar zeer
gevoelig voor. Vraag je af waarom jij daar gevoelig voor bent. Wat voorspel je
in dit geval? Gaan er vreselijke dingen gebeuren? Je kunt je waarschijnlijk heel
goed voorstellen waarom een ander het vervelend vindt dat je bijvoorbeeld niet
mee wilt gaan om iets te gaan drinken. Maar als je niet wenst mee te gaan dan
zal je toch nee moeten zeggen. Ook als je iets begrijpt, dan hoef je nog geen ja
te zeggen.
3. 'Is uitleg verplicht?' in plaats van "Ik moet goede redenen hebben om
nee te zeggen!"
Je hebt het volste recht om 'nee' te zeggen of een aanbod af te slaan zonder
daarbij te vertellen waarom je weigert. Een gesprek verloopt echter vaak wel
soepeler en je maakt het voor jezelf wel gemakkelijker als je toch een gangbare
(sociaal acceptabele) reden noemt: "het is niet mijn smaak, dank je",
"mijn kamer is al vol", "ik heb al een andere afspraak" of
het al eerder genoemde: "je kunt er wellicht een ander plezier mee
doen". Ook Het spijt me, maar ik heb het te druk' is dezer dagen ook een
aardig excuus.
Door een reden te noemen neemt je mogelijke spanning uit het gesprek weg en
voorkom je bijvoorbeeld gezichtsverlies voor een ander.
4. 'Moet ik altijd dezelfde mening houden?' in plaats van "Ik mag niet van
mening veranderen!"
Soms besef je pas achteraf dat je toch weer 'ja' hebt gezegd en dat je hier
graag op terug wilt komen. Dat is vervelend, maar je hebt het recht om van
mening te veranderen. Een zin als "ik heb er nog eens over nagedacht en het
spijt me, maar ik kan je toch niet helpen verhuizen" kan je mogelijk
helpen. Doe dat dan wel zo spoedig mogelijk! Dat lijkt een overbodige
mededeling, maar vervelende zaken worden nu eenmaal gemakkelijk uitgesteld.
5. 'Zijn vervelende situaties altijd te vermijden?" in plaats van
"Zelf vind ik het ook heel vervelend als iemand op zo'n moment nee tegen
mij zegt!"
Wat heeft jouw voorkeur en wat zou je zelf liever hebben: dat iemand tegen zijn
zin met je mee gaat, steeds op zijn horloge zit te kijken wanneer hij het kan
maken weer weg te gaan?! Of dat iemand eerlijk zegt geen zin te hebben. Op deze
laatste manier weet je in ieder geval, dat als je samen iets onderneemt, je dat
beiden ook echt wilt. Natuurlijk zijn er situaties waarin het handiger is om op
een verzoek in te gaan, of waarin je het simpelweg niet kunt maken om nee te
zeggen. Denk bijvoorbeeld maar aan verplichtingen in je werk, welke je geacht
wordt na te komen. En soms, als een eenvoudig 'nee' niet lijkt door te dringen
bij de ander, kan het helpen om toch je redenen te vermelden.
Ook kan het soms helpen een aantal keren 'nee' te blijven zeggen, stug te
blijven volhouden terwijl de ander je op allerlei manieren probeert te
overtuigen. Nee, nee, en nog eens nee, kan soms nodig zijn. En er is niets op
tegen om dan op te merken dat dit moeten herhalen vervelend is de
gesprekspartner maar eens beter moet luisteren.
Eindconclusie
Als je merkt dat je 'ja' zegt terwijl je eigenlijk 'nee' wilt zeggen, is het
belangrijk om je bewust te zijn van het denkpatroon dat dit veroorzaakt. Er is
niets tegen om een ander een plezier te doen, maar als je dit voortdurend doet
op grond van onrealistische denkpatronen, dan zet je jezelf als het ware steeds
buiten spel. Je doet dan alsof het nodig is om altijd maar vriendelijk en
bereidwillig te zijn, maar in een evenwichtige relatie is dat eerder schadelijk
dan noodzakelijk.
- Spoor de automatische denkpatronen op
- Leer de automatische denkpatronen te doorbreken
- Stel kritische vragen
- Vindt realistische antwoorden
- Doe leerzame ervaringen op (in normale omstandigheden is de realiteit nooit zo
erg als jij denkt)
Besef dat voor dit leerproces tijd nodig is!
|
